Med mørt hjarte

Ein haustdag i 2004 sat eg i stova heime på Byhaugen og ana fred og ingen fare. Inn kom storesyster mi, Gunn Inger, med eit ark i nevane, og sa: Du skal på Målstrid.

Den gongen var Målstrid det faste namnet på den årlege haustkonferansen til Norsk Målungdom. Eg hadde meldt meg inn i januar, og jamvel vore på eit vårleg møte i Målsiddisane, med Sigbjørn – sjølvaste NMU-leiaren – på vitjing frå sentralt hald. Eg hadde late meg imponera over kor jordnær og triveleg han var, som om han liksom ikkje spela i ein annan moralsk og medmenneskeleg divisjon enn meg, der eg sat og skjemdest over at eg framleis ikkje hadde skifta til nynorsk som hovudmål.

Trass det gode inntrykket hadde ikkje syster mi fått meg til å melda meg på sumarleiren i Sandefjord same året. Eg var seksten år og nokså sjenert, redd ingen ville bry seg med meg, og tykte det høyrdest frykteleg lenge ut å vera fem–seks dagar åleine med framande menneske som sikkert ikkje brydde seg med meg, og som like sikkert kunne låtteleg mykje meir enn meg om alt som hadde med nynorsk å gjera.

Men denne gongen var det annleis. Gunn Inger spurde ikkje om eg ville på Målstrid. Ho orienterte meg om det. Myndig, utan å vera kommanderande, som om ho berre refererte ei befaling frå Skatteetaten, Vegvesenet eller andre høgare makter. Okei, sa eg – hakket varmare i trøya enn om våren, sidan eg i mellomtida hadde skifta hovudmål til nynorsk, skaffa meg nynorske lærebøker og vore med skulestartaksjon på Kongsgård, der me fnisande hadde teipa fast oppbyggjeleg flygebladlektyre på innsida av dodørene.

Nokre veker seinare var det som ein ny himmelkvelving opna seg. Hjernen var mør som ein hjortebiff i kokegropa, etter det som utvilsamt hadde vore den beste helga eg kunne hugsa. Derfrå balla det berre på seg.

Brått har det gått nesten ti år. I sju av dei har eg fått gleda av vera ein del av sentrallekken i organisasjonen, dei to siste som leiar. Visst har der vore nokre tøffe tak og vanskelege avgjerder på vegen, men eg har korkje tal eller ord for kor triveleg eg har hatt det, kor mange gilde menneske eg har fått treffa og verta kjend med, eller kor mykje eg har fått læra som eg elles aldri eingong ville tenkt tanken på å prøva.

Difor er det ikkje med lett hjarte eg takkar for meg – men hjartet er heller ikkje tungt. NMU anno 2014 har dei rette folka på dei rette plassane, både i styre og stell. Med handa på nynorskordlista: Eg har ikkje uroa meg eit sekund for korleis det kjem til å gå. Eg kan padla ottelaus ut mot horisonten, vel vitande om at moderskipet er i dei beste hender. Det er i seg sjølv eit privilegium.

Derimot er hjartet mørt, nett slik hjernen var det på veg heim frå Oslobygdi ein oktoberkveld i 2004. Fordi lite er meir stas enn å sjå kor nye målungdomar veks, både som tillitsvalde og menneske, og lite er meir sårt enn å få færre påskot til å treffa dei igjen. Eg trur knapt nokon av dei – korkje sentralstyrefolka, landsstyremedlemene eller leirdeltakarane eg helsa farvel på Åndalsnes stasjon for to dagar sidan – veit kor stor pris eg set på dei. Dei er det aller fremste norsk ungdom har å by på, og eg saknar dei allereie.

Lagt inn i målsak | Med merkelapp | Legg att eit innspel

Førjulsblasfemi

Mot eigen feigskap finst berre éin kur: Konfrontasjon. Full guffe for open mikrofon. Så her skal de få ein høveleg dose nynorsk kyrkjebanning.

I dag har eg nemleg hatt ganske god tid til å grubla. Eigentleg skulle eg vore på språkårsavslutninga i Ørsta nett no, men høvesvis vêret og teknisk feil på ein flygemaskin, hindra den deltakinga ganske effektivt. Om lag 12-13 timar etter at eg kom til Gardermoen i dag tidleg, kapitulerte eg, då siste fly som kunne ta meg til Ørsta i tide var floge, og det næraste eg sjølv kom – etter to kanselleringar og to ombokingar – var å vera halvvegs avgarde gjennom overfarten før kapteinen måtte snu og setja kursen mot vedlikehaldsbasen igjen.

Kva har dette med noko som helst å gjera? To ting: 1. DET ER SYND I MEHEHEG. 2. Eg fekk så mykje daudtid (i alle fall då eg hadde gått tom for straum) at eg rakk å tenkja meg fram til at urpubliseringa som fylgjer under var det einaste rette.

Dette litt kryptiske som eg no har referert til eit par gonger, stammar frå den ovgilde bokmålsfesten som Norsk Målungdom skipa til no sist onsdag. Ein av postane på programmet var allsong av nynorske klassikarar i omsetjing, og jårs truli gjorde sjølv omsetjarjobben natta før.

Eg laut naturlegvis velja ut noko som både hadde relativt kjende melodiar, slik at det skulle høva til allsong, og som hadde såpass stor tyngd at det faktisk ville vera litt stas for bokmålet å få akkurat desse songane omsette. Fylgjeleg landa eg på Nordmannen (også kjend som Mellom bakkar og berg) og Den fyrste song.

Urframføringa gjekk fint, med passe høgt toneleie og elles munter stemning. Men i nokre svake augeblinkar tenkte eg at dette måtte aldri koma ut, aldri verta kjent. Rett og slett av frykt for å verta kjølhalt av arge representantar for alle dei som reknar desse tekstane for det ypparste («ypste»?) av all heilagdom.

Og då kjem me til kjernespørsmåla: Skal verkeleg noko få lov til å vera heilag? Og viktigare enn kor vidt eg kan stå inne for å ha omsett Aasen til bokmål – kan eg stå inne for å ikkje tora å stå inne for det? Svara er naturlegvis nei, nei og atter nei.

Ikkje berre har dei gamle mållagsskinna rundt om godt av å verta røska litt i, men det treng eg sanneleg å gjera med meg sjølv også. Difor, mine damer og herrar, kinder und knaben, pojkar och flickor – her har de mine to nyaste bidrag til den nynorske blasfemiskatten. Eg gjev dykk: Mellom åser og hauger og Den første sang. Sov godt!

Mellom åser og hauger

Mellom åser og hauger ved havet
hadde nordmannen funnet sitt hjem
hvor han selv tomtens støpninger lavet
hvorpå reiste han boliger på dem

Han beskuet den stenfylte fjære
den var uten bebyggelsens hvelv
La oss rydde og bygge en sfære
som så eies i trygghet, for oss selv

Han beskuet den harmfulle bølge
som å padle på var slik en risk
men han visste at sjøen kan dølge
den severdige leken mellom fisk

Undertiden hver vinter han grublet
gid jeg reiste til sydlige strøk
Men når sollys i skråningen snublet
tenkte han det fikk rekke med besøk

Og da gresstuster grøntes på sletter
da hver blomsterkvast dinglet på aks
og da dager var klare som netter
føltes landskapet rundt som øye-snacks

Den første sang

Den sang jeg først besunget ble
var mammas sang mens jeg vogget
så myke ord, som jeg kunne se
at hun sporenstreks også blogget

De nynnet meg så rolig, ja,
så rolig, rakt til å duppe
meg vistes da, en autostrada
til søvns fra vår sofagruppe

Den autostradaen møter jeg
når øyeeplet mitt hviles
Da står en engel, munter og grei
og derom kan intet betviles

NÃ¥r undertegnede sovner hen
på tross av allting som spjæres
fra moders grav, det synges igjen
den trall som gjør alt til å bæres

Lagt inn i ikkje-kategorisert, kvardag, målsak | Med merkelapp , , , , | 1 innspel

Eit lite budsjetteventyr

Lat meg fortelja deg litt om Språkrådet, Rixmålsforbundet og statsbudsjettet.

Språkrådet:
– Har som ein av sine primære funksjonar Ã¥ gje rÃ¥d om sprÃ¥k. Til dømes kva reglar som gjeld i den offisielle rettskrivinga. Som jo er nyttig for alle som skal skriva korrekt norsk. Til dømes lærarar. Elevar. Studentar. Professorar. Tilsette i offentleg sektor. Og i privat sektor. Ja, alle saman, i grunn.
– FÃ¥r 1 mill mindre til dette arbeidet i statsbudsjettet for 2014.

Rixmålsforbundet:
– Har som ein av sine primære funksjonar Ã¥ gje rÃ¥d om korleis dei sjølv tykkjer sprÃ¥ket burde vera. Til dømes kva reglar som dei tykkjer burde vore gjeldande i den offisielle rettskrivinga. Som jo er nyttig for alle som ikkje skal skriva korrekt norsk. Til dømes … ingen.
– FÃ¥r 0,8 mill ekstra til dette arbeidet i statsbudsjettet for 2014.

Ja vel. Dette var sanneleg ein ny ide, men eg har til gode å la meg overtyda om at det er ei betre løysing.

Lagt inn i politikk | Med merkelapp , , , | Legg att eit innspel

Ropet frå rettebunkersen

Svart mot kvitt. Godt mot vondt. Heltemodige norsklærarar mot marginale nynorskekstremistar. Tenk om verda – og norskfagsrevisjonen – hadde vore så enkel.

Så enkel er verda i Eva Kosbergs blogginnlegg om norskfaget frå førre veke. Norsklærarane, som «ante et håp» og «så lys i enden av tunnelen», har ifylgje Kosberg fått sine søte nattedraumar knuste av «nynorskekstremister» som «presser [ekstreme tiltak] på bokmålsmajoriteten». Ekstra trist er det jo også at dette går utover ein «nynorskentusiast» som Kosberg:

«Jeg er glad i nynorsken, jeg skriver og leser det gjerne, og jeg gleder meg over dets særpreg. Og det tror jeg at jeg klarer å formidle til elevene. Men det hjelper lite. De fleste elevene mine hater nynorsk.»

Det er kanskje ikkje så rart. For trass Kosbergs smått rørande kjærleik til nynorsken, skriv ho kort etter at «saken er jo den at [elevene] har helt rett: DETTE FÅR DE IKKE BRUK FOR!».

Eg kan ikkje fri meg frå å spørja: Er det verkeleg rart at elevane ikkje ser poenget med å læra nynorsk, når ikkje eingong læraren deira gjer det? Er det rart elevane får eit dårleg forhold til nynorsk, når det beste ikkje-instrumentelle argumentet norsklæraren deira evnar å harka opp, er at nynorsk er «kulturarv som må bevares»? Kva skjedde med danningsargument? Politiske argument? Rettigheitsargument? Fleirspråksargument?

Og ikkje minst: Kva med nettopp omsynet til mindretalet? Jau, det har Kosberg utvikla ein argumentasjon om:

«For det er nå en gang slik at det finnes en majoritet og en minoritet her. […] Skal dere fortsatt insistere på likestilling? Skal dere fortsatt rope og skrike om bevaring på noen svært få sine premisser?»

Med slik ein overstrøymande toleranse og kjærleik til nynorsken og dei 600 000 nynorskbrukarane, er det jo verkeleg til å undrast over at ikkje elevane adopterer den same elskhugen.

Samstundes kan ein undra korleis Kosberg motiverer elevane for resten av norskfaget. Når ho aksepterer premissen om at finansiell matnytte skal vera einaste legitime kriterium for å setja noko på pensum – korleis får ho då elevane til å skjøna at dei må terpa diktanalyse og lesa Holberg?

Men argumentasjonsknipa til side, har ikkje Kosberg eit poeng? Vil det ikkje vera betre for nynorsken om elevane fekk konsentrera seg om sidemål i VG2 og hovudmål i VG3, med eksamen i staden for standpunkt som sluttvurdering på vitnemålet?

Jau, det kan henda – på språkleg homogene skular utan eit einaste svart får i norsklærarflokken. Men ein læreplan som skal fungera over heile landet kan ikkje vera spesialtilpassa tilhøva på Rosenvilde vgs i Bærum. Læreplanen må også ta høgd for alle dei skulane der elevar med nynorsk og bokmål som hovudmål går i same klasse. Sidemålsavslutting på VG2 og éin (skriftleg) standpunktkarakter i norsk vil gje incentiv til språkskifte frå nynorsk til bokmål, og det vil auka presset på nynorskelevar i bokmålsdominerte klassar. Dette har eg skrive meir om før.

Kva så med norsklærarane? Arbeidsvilkåra deira? Rettebunkene? Lat meg gje ordet til nokre skular som svara på læreplanhøyringa i vår:

«Elevenes skrivekompetanse må opprettholdes […]. Det betyr at rettebyrden blir den samme med endret vurderingsordning. Antall vurderinger vil bli som før» (Langhaugen vgs)

«I Vg3 er det heller ikkje eit så stort press at det ikkje er mogleg å setja tre karakterar, ein har då trass alt seks timar til disposisjon.» (Vardafjell vgs)

«[Meir lik arbeidsbør] bør ikkje vere styrande for opplæring i sentrale delar av faget. Her er justering av timetal og prosenten stillinga meir aktuelle virkemiddel.» (Kvitsund gymnas)

Så enkelt kan det seiast. Utan at det dimed hindrar somme i å innta skyttargrava, for å spela vidare på Kosbergs lett militante ordbruk. For norskfagsordskiftet fortonar seg sanneleg som ein verbal skyttargravskrig når meiningsmotstandarar vert omtalte som «ekstremister», som lik ein «skarpskytter» skyt seg sjølve i foten, og såleis fort vil enda opp med å «drepe alle muligheter» til å redda ein «utdøende rase».

På ein måte kan eg skjøna aggresjonen. Med for få timar til for- og etterarbeid, dagleg basking med tidstjuvar og dokumentasjonsvelde, og langt fleire karakterar og vurderingsgrunnlag å henta inn enn lærarar i andre fag, er det ikkje rart norsklærarane vert frustrerte. Og det er ikkje rart at somme av dei ser svekking av sidemålet som ein utveg når ikkje dei har fått gjennomslag for betre arbeidsvilkår på anna vis.

Det som derimot er litt rart, er at ikkje ropet om betre arbeidsvilkår – uavhengig av læreplanen – har vore høgare. Og minst like rart: At dei som skrik høgast om kor fæl den nye læreplanen er, held daudtyst om at alle vidaregåande skular som ynskjer det kan få vera med på eit fleirårig forsøk med samanslegen standpunktkarakter i norsk på VG1 og VG2. Det vil unekteleg redusera rettebunkene monaleg – men det passar dårleg inn i dramaturgien.

For nede i skyttargrava – eller rettebunkersen, om du vil – har frustrasjonen gått i lås. Der finst ingen nynorskelevar, målbytarar, språkdelte klassar eller andre smålege omsyn. Der finst berre eit bokmålsområdeperspektiv, nokre gamle mytar om at nynorsken døyr grunna sidemålsjammeret i Bærum, og eit stort vonbrot over at Utdanningsdirektoratet ikkje fekk gjennomslag for å svekkja sidemålet. Og rikeleg med ekko, då, så sjølv einslege rop kan høyrast ut som talrike klagekor.

 


(Meir om norskfagsrevisjonen:
– Læreplan i 1D
– Karakterblind kommentar)

Lagt inn i målsak, politikk | Med merkelapp , , , , | Legg att eit innspel

Karakterblind kommentar

(Dette svarinnlegget sende eg til Dagbladet i slutten av juni, men det kom ikkje på trykk.)

Livet er sanneleg greitt når politiske saker er enkle ja-/nei-spørsmål, som heltane frontar med nytenking og fagleg tyngd mot reaksjonære ideologar. Velkomen til diskusjonen om læreplanen i norsk.

Dagbladets kommentator Inger Merete Hobbelstad gjorde seg til innflyttar i dette smått alternative universet laurdag 22. juni. Då teikna ho opp eit monokromt bilete av norskfagsrevisjonen, der nynorskorganisasjonane – som «står fjernt fra elevene» – har fått Kunnskapsdepartementet (KD) til å «klamre seg til status quo». Dette til frustrasjon for norsklærarane, som med felles røyst og fagleg erfaring fremja Utdanningsdirektoratets (Udir) «nytenkning og vårlig[e] energi».

Desse svart-kvite båsane lagar kanskje ein god dramaturgi, men saklege og nøkterne er dei ikkje. Alle forenklingane og eindimensjonaliteten er til å verta sprø av. Lat oss heller sjå litt på nyansane.

For det fyrste har ikkje KD gått for status quo. Læreplanrevisjonen er meir enn karakterar og eksamen. Hovudområda i norsk er reduserte frå fire til tre. Kompetansemål er endra for å tydeleggjera progresjon og avgrensa omfanget av faget. Mykje av Udirs «vårlige energi» er altså vedteken. KD legg også opp til ei omfattande forsøk med éin karakter i norsk på VG1 og VG2.

Sidemålsordninga vert også endra. Lesing, lytting og refleksjon om nynorsk og bokmål skal inn frå starten av. Skriving på sidemål byrjar på femte trinn. Slik kan me koma elevane sine fordomar i forkjøpet, og la elevane læra sidemål medan dei framleis er i den alderen dei har størst evne til å læra språk. Status quo? Ikkje akkurat.

For det andre er det ikkje slik at ein unison lærarstokk har fått sine faglege argument nedkjempa av røyndomsfjerne nynorskideologar. Ja visst har mange lærarar ynskt færre karakterar, men høyringsrunden viste at det også er usemje mellom lærarane, i tillegg til at det slett ikkje berre er faglege omsyn som får vega tungt. Eit par døme:

«[3 karakterer] er unaturlig og det krever ALTFOR MYE jobb av læreren» (Ringerike vgs)

«I stedet for faglig utbytte blir elever og lærere tvunget til å fokusere på å skaffe karaktergrunnlag i tre disipliner» (Frogn vgs)

Ynsket om færre karakterar spring altså ikkje berre ut frå ein fagleg visjon om meir formativ vurdering. Ut frå høyringssvara lèt det til å handla minst like mykje om at norsklærarane har for ringe arbeidsvilkår. Men er det heva over tvil at færre karakterar vil bøta på dette? Lat oss saksa litt til:

«Elevenes skrivekompetanse må opprettholdes […]. Det betyr at rettebyrden blir den samme med endret vurderingsordning. Antall vurderinger vil bli som før» (Langhaugen vgs)

Vidare kan me spørja: Er ynsket om færre karakterar for å minska rettebyrda ei fagleg vurdering? Eller høyrer kan henda striden om arbeidsvilkåra meir heime i avtaleverket mellom arbeidsgjevar- og arbeidstakarorganisasjonane?

«Mange i kollegiet vil videreføre dagens ordning, men ønsker å tilføre norskfaget flere ressurser slik at det skal være mulig å innfri kravene til en god vurderingspraksis» (Bergen katedralskole)

«[Meir lik arbeidsbør] bør ikkje vere styrande for opplæring i sentrale delar av faget. Her er justering av timetal og prosenten stillinga meir aktuelle virkemiddel.» (Kvitsund gymnas)

Hobbelstads framstilling av målrørsla må også korrigerast. No skal dei andre organisasjonane i rørsla få svara for seg sjølve, men for Norsk Målungdom (NMU) sin del kan eg tilrå Hobbelstad og andre å lesa høyringssvaret vårt. Det inneheld meir fagleg argumentasjon enn kva ein god del av skulane sine høyringssvar gjer.

Eg minner også om at NMU er ein ungdomsorganisasjon. Dei fleste medlemene våre er mellom 15 og 25 år, og brorparten av dei som ikkje er elevar nett no, har vore det for relativt kort tid sidan. I tillegg reiser me mykje rundt på skulevitjingar, der me mellom anna diskuterer norskfaget med hundrevis av lærarar og tusenvis av elevar kvart einaste år. Å avskriva innspela våre med at me «står fjernt fra elevene», verkar såleis meir lettvint enn rettvist.

Når det er sagt, er ikkje Hobbelstad åleine om å overforenkla. Utspela frå LNU og Utdanningsforbundet sist torsdag [20. juni] var ikkje stort meir nyanserte, dei heller. Det meste handla om karakteren. Andre endringar i planen, ikkje minst slike som eit stort fleirtal av skulane ser på som positive og tydeleggjerande, vart plutseleg ikkje-eksisterande.

Logikken – både i Hobbelstads innlegg og dei nemnde organisasjonane sine utspel – går ut på at så lenge karakterordninga er som før, er også alt anna som før. Heldigvis er norskfaget meir fleirsidig enn som så. Eg skulle ynskja eg kunne seia det same om norskfagsordskiftet.

Lagt inn i målsak, politikk | Med merkelapp , , , , , , , | Legg att eit innspel

Opphavsfeil: Vebjørn Sture. Alle varmrettar må reserverast.
Denne sida køyrer Wordpress. Sjølv plar eg sykla.