Den siste veka har elevar landet over streika for leksefri skule. Streiken er organisert av Raud Ungdom, og har diverre hausta minst like mykje sidrumpa metakritikk som saklege motargument.

Sjølv har eg særleg bite meg merke i reaksjonane heime frå Stavanger. Mest iaugefallande er den smått hårreisande e-postvekslinga mellom RU-leiar Iver Aastebøl og Lars Petter Einarsson i Rogalands Avis. Noko meir representative døme for den generelle streikemotbøren finn me hjå Tore Kallevig og Cecilie Bjelland frå høvesvis Framstegspartiet og Arbeidarpartiet i Stavanger.

Kallevig seier til RA: «Det er galt å henvende seg direkte til 12-åringer når de oppfordrer til sivil ulydighet»

Det smått forunderleg å sjå at ein toppolitikar i Noregs fjerde største by ikkje veit kva sivil ulydnad er. Det finst inga lov som pålegg elevane å gjera lekser. Fråvær er heller ikkje ulovleg. Og sivil ulydnad handlar nettopp om lovbrot, gjerne organisert, i ikkje-valdelege former, med ideelt føremål. Leksestreiken stemmer for så vidt med dei fleste av kriteria, men ikkje det kriteriet som gjer det til ulydnad, nemleg ei lov å vera ulydig mot.

For det andre er ikkje alderspoenget særleg interessant: Om me reknar med ei jamn fødselsfordeling gjennom året, er ein fjerdedel av åttande trinn framleis 12 år. Det tilsvarer ein tolvtedel av ungdomstrinnet, igjen tilsvarande ca. ein tjuefjerdedel av elevane som streikeinitiativet har som målgruppe. Med andre ord: Om lag 96 % av elevane Raud Ungdom vil ha til å streika, er over 12 år. Og for å ha det sagt, så er ikkje 12-åringar viljelause zombiar. Dersom nokon 12-åring har valt å risikera ordenskarakter og lommepengestopp for å delta i streiken, så kan du ta gift på at det ligg ei reell politisk meining bak.

Cecilie Bjelland i same avisa seier: «Vi synes ikke noe om en slik aksjonsform, og på generelt grunnlag vil vi aldri oppfordre noen til å skulke skolen, uansett alder. Vi mener det er bedre å fremme slike synspunkter gjennom dialog»

Legg merke til ordbruken. Det å få med seg samtlege skuletimar gjennom skulegangen, enn kor lite det faktisk er å læra i løpet av ein enkelt skuletime eller to, er altså så viktig at Bjelland og Arbeidarpartiet aldri ville oppfordra nokon til det. Det er i seg sjølv ganske spesielt. Elevane går neppe glipp av vesentlege mengder kunnskap på dei par timane dei var vekke for å delta på demonstrasjon, så det er openbart at det er sjølve oppmøtet, det å innordna seg autoriteten, som er det viktigaste. Skal tru korleis det går med verda dersom alle hadde retta blindt seg etter slike ideal.

Like interessant er haldninga til aldersgruppa. Arbeidarpartiet har vel aldri teke fem øre for å oppfordra vaksne til streik i arbeidslivet om arbeidsvilkåra har vore ringe. Eg kan ikkje sjå anna enn at den underliggjande moralen difor må vera at det er ugreitt for ungdom å streika fordi dei er ungdom, og såleis ute av stand til å gjera seg opp kurante politiske meiningar. Der vil eg protestera.

For all del: Eg meiner heller lite av det eg meinte då eg var femten, eller for den del tolv. Nokre av standpunkta eg hadde den gongen var jamvel ganske lite gjennomtenkte, til dels baserte på sviktande kunnskapsgrunnlag. Men ein god del av standpunkta var faktisk gjennomtenkte, med kunnskap og fakta i botn og ei sjølvstendig vurdering på toppen – uavhengig av om eg deler vurderinga i dag. Me kan innvenda med at meiningane til ein tolvåring ikkje er verdt så mykje fordi han uansett kjem til å endra meining dei neste åra, men det skil seg vitterleg ikkje frå vaksne. Cecilie Bjelland og Stavanger AP sin snuoperasjon i bybanesaka kan tena som døme på nettopp det.

For å ha det på det reine: Eg er for lekser, og mot røysterett for 16-åringar. Men det forandrar ikkje på

A) at ungdom, også åttandeklassingar, er fullt i stand til å gjera seg opp legitime, politiske meiningar,

B) at elevstreikar historisk har vore eit viktig verkemiddel for å få på plass heilt sentrale elevrettar (og kom no ikkje her med avsporande døme på fjollete elevprivilegium, som aldri har fått elevar ut i streik. Retten til lærebøker på eige hovudmål, til dømes, er ein viktig og grunnleggjande elevrett, som aldri hadde vorte innførd utan titusenvis av elevar i streik)

C) at ein elevstreik faktisk kan vera eit demokratisk verkemiddel, i kraft av at elevane då får vist kven som faktisk støttar saka sterkt nok til å ofra litt oppmøte på skulen og eventuelt ein ordenskarakter. Dette i skarp kontrast til kva slags «dialog» eit heller lite representativt utval av flinkisar i eit ungdomsråd utan reell demokratisk forankring måtte føra med ein bystyrepolitikar som lovar å «ta med seg innspela i det vidare arbeidet».

I det store og heile kokar saka ned til at ein god del etablerte politikarar er openbart ukomfortable med at ungdom tek i bruk dei vaksne sine verkemiddel, i staden for å halda seg til dei dressurkursa som ein del vaksenstyrte «ungdomspolitiske» instansar stundom kan vera. Det er synd, fordi streikande elevar er eit så tydeleg prov på sjølvstendig politisk tenking, at dei hadde fortent å få svar på argumenta som streiken set to strekar under, i staden for lettvinte avfeiingar som eigentleg ikkje seier anna enn at «no burde vel du eigentleg vera på skulen, småen». Kva slik vaksenarroganse har å seia for tiltakslysta, engasjementet og trua på demokratiet mellom dei streikande elevane og sympatiserande klassekameratar, kan me berre førestella oss.