Om du var i tvil, irriterer eg meg ikkje så reint lite over denne slutninga. Ikkje berre fordi ho er vilt synsande og udokumentert, men også fordi ho er direkte destruktiv. Eitt døme på dette gav Bjarne Dæhli, tidlegare leiar i samdriftsfjøset for norske politikaraspirantar* (LNU), til Framtida på onsdag:

Eg trur [...] vi som er i organisasjonane, er litt for flinke til å rekruttere folk som liknar oss sjølve

Ja vel. Det kan Bjarne Dæhli gjerne «tru», utan at det dimed osar empirisk tyngd av analysen hans. Men lat oss no gløyma ein augeblink at det er snakk om ein udokumentert «følelse», og lata som om det stemmer: Kva haldningar avslører Dæhli då med ordvalet sitt? Han kunne uttalt at organisasjonsfolk burde verta flinkare til å rekruttera folk med annan bakgrunn enn dei sjølve, men han formulerer seg, som me ser, litt annleis. For å parafrasera Dæhli, om enn litt spissformulert: Organisasjonsfolk burde verva færre som liknar dei sjølv. Ergo bør du vurdera å unngå medlemsskap dersom du er «for lik» dei som allereie er med.

No reknar eg sjølvsagt med at det ikkje var heilt slik Dæhli meinte det. Likevel er det dette som er det underliggjande signalet folk i ungdomsorganisasjonar sender til seg sjølve og kvarandre gjennom den evinnelege sjølvpiskinga: Me er for like, det er negativt at det er så mange like folk med her, og det er vår eigen feil, fordi me er ekskluderande og selektive.

Det er opplagt berre fjas. I den grad der er noko problem her, så er det at det er færre folk frå enkelte grupper, ikkje at der er for mange av alle andre. Det kan då aldri verta for mange. Men lat oss sjå litt på dei som «manglar». I Framtida-artikkelen Dæhli uttala seg i, kom det fram frå forskarhald (altså noko som i motsetnad til Dæhlis synsing kan minna om empiri) at:

Dei som står lengst utanfor organisasjonslivet er menn mellom 19 og 30 år, som ikkje har fullført vidaregåande utdanning.

Det er med andre ord desse me må rekruttera mange nok av, skal me unngå Dæhlis peikefinger (Dæhli meiner nemleg også at organisasjonane er «inkluderingstrøytte», kva no enn det måtte tyda). Men kva får Dæhli til å tru at me unnlèt å prøva å verva desse i dag? Er det verkeleg organisasjonsaktivistane sin feil at dei som fell utanfor i skuleverket også fell utanfor i organisasjonslivet? Er det verkeleg her problemet ligg?

Om så var: Kva vil Dæhli eigentleg me skal gjera annleis? Korleis skal me aktivisera dei, som sjølv ikkje millardsummane på skulebudsjetta klarer å aktivisera? Skal me stilla på aksjon med plakatar av typen «Har du tenkt å droppa ut av skulen? Bli medlem hos oss!»? Skal me satsa på skulerådgjevarkontora som eit strategisk verveareal, under hypotesen om at dei som droppar ut, oftare frekventerer desse kontora før dei kuttar skulen heilt? Eller skal me oppsøkja dei i etterkant av utdroppinga, på NAV-kontoret, med verveblokker og flygeblad?

Når me driv oppsøkjande verving, prøver me naturlegvis å få snakka med så mange som mogleg, uansett kva kjønn, legning, politisk grunnsyn, studieretning, inntekt eller framtidig inntekt vedkomande har. Med andre ord prøver ungdomsorganisasjonane å rekruttera kven som helst, mann eller kvinne, høgt eller lågt utdanna. Det utopiske målet er å nå ut til alle, slik at absolutt alle som eigentleg kunne tenkja seg å vera medlem, faktisk melder seg inn.

For å strekkja seg mot dette, held det ikkje berre å prøva å treffa og snakka med folk. Ungdomsorganisasjonane (og dei fleste vaksne) held seg då også med andre metodar å nå ut på. Det kryr jo ikkje akkurat av potensielle vervearenaer der «menn mellom 19 og 30 utan vidaregåande utdanning» samlar seg for å kopa. Derimot har dei akkurat same høvet som alle andre til å klikka seg inn på heimesider, youtubekanalar, facebookgrupper og andre plassar der organisasjonane gjer seg lekre. Og der får dei også akkurat det same høvet som alle andre til å melda seg inn, og deretter får dei akkurat det same høvet som alle andre til å delta i organisasjonen. At dei sjølv vel å la vera, må me slutta å klandra dei som er aktive for.

Det er noko som heiter at den som ikkje møter opp, heller ikkje får vera med og bestemma. I og med at så å seia alle ungdomsorgansiasjonar i Noreg er opne for kven som helst, kan folk som ikkje «føler seg spurde» fyrst og fremst lasta seg sjølve. Det er berre å melda seg inn, å møta opp, å delta. Ingen hindrar dei i det.

Heldigvis har Bjarne Dæhli ein sann vedundermetode, slik at me slepp å seia det så brutalt som eg nettopp har gjort. For visst finst der ei underarmspute, skreddarsydd av LNU, som alle organisasjonar kan bruka for å lokka til seg dei som fell utanfor, nemleg «fokus på mangfald og inkludering». Og for dei som ikkje skjønar heilt kva det tyder, frykt ikkje! LNU har jo også skjenkt oss ein «mangfaldsguide». Kva skulle me vel gjort utan.

Lat oss sjå på eit lite utval av reaksjonane frå meir eller mindre profilerte målfolk. Hanne Blåfjelldal, sentralstyremedlem i FrP, sa det slik:

#Vg er med på å skape fordommar mot nynorsk gjennom sin idiotiske nynorsktest som ligg ute no. Nesten berre fjøslatin og dårleg nynorsk! (Twitter @Blaafjelldal)

Over til Audhild Gregoriusdotter Rotevatn, nynorsk leksikonredaktør og mediekjendis:

Omlag halvparten av nynorskkvissen i #VG inneheld ord som nynorskbrukarar flest ikkje brukar. Og «motemolo»?! Skjerpings! (Twitter @gregoriusdotter)

Me held fram med NRK-journalist Arve Uglum:

Dessutan er #vg sin «nynorsk-quiz» det mest lågpanna eg har lest på nettet nokon gong. Kommentarfelta i Dagbladet inkludert. Gratulerer. (Twitter @arveuglum)

Og så rundar me av med språkrådsleiar, kultursentrumsdirektør og Nynorsk forum-hovding Ottar Grepstad:

Denne testen ser eg på som reint møl. [...] Desse testane undergrev nynorsken.
(Møre, 31.01.2012)

Liknande reaksjonar hagla i sosiale media. Folk kjende seg utdritne, uthengde og låtteleggjorde – på vegner av seg sjølv, målet sitt, eller båe delar. Grunngjevingane var mykje som over: Nynorskorda VG var freidige nok til å testa lesarane sine i, var fjøslatin, dårleg nynorsk, ord nynorskbrukarar ikkje brukar, gamaldagse, og det som verre er.

Her må det – openbert – liggja noko bak. Aftenposten og andre har i ei årrekkje presentert diverse ordtilfangsquizar på bokmål, utan at bokmålsbrukarar landet over reiser bust for ord som vederkvegelse eller billighetserstatning. Kvifor er det slik at bokmålsbrukarar tykkjer det er lærerikt å stå fast når dei skal definera beveggrunn, medan nynorskbrukarar kjenner seg utdritne når dei vert konfronterte med spørsmål om kva åtgaum tyder?

Tillat meg å føreslå tre hypotesar:

1) Også nynorskbrukarar og målfolk har fordomar mot nynorsk.
Eit ord som vørdnad er objektivt sett ikkje meir gamaldags eller fjøslatin enn respekt. Sistnemnde kjem jamvel frå ekte latin! Fordomane mot resten av orda i VG-quizen kan plukkast frå kvarandre på same viset. Nedsetjande påstandar om delar av det nynorske ordtilfanget kan berre grunngjevast subjektivt. Folk føler at det er slik, utan å reflektera for mykje om kvifor dei føler det slik.

2) Den viktigaste fordomen: at bokmål er meir moderne.
Bokmål er ikkje meir moderne. Bokmålet spring ut av den danske skriftkulturen, som står i ubroten rad mange hundre år tilbake. Nynorsken er, i skriftleg forstand, som ein ungfole i forhold. Likevel er det utelukkande dei nynorskorda som skil seg klårt frå bokmålet, som vert rekna som gamaldagse, umoderne, og så bortetter.

3) … og difor er sjølv stolte nynorskingar flaue over språket.
Dette er litt på spissen, men misforstå meg rett: Nynorskingar som reiser seg og seier i frå når dei kjenner at nokon trakkar dei på tærne, er sjeldan flaue over å bruka nynorsk, over å vera nynorskbrukarar. Var dei det, ville dei ha halde godt kjeft. Derimot tykkjest urovekkjande mange av dei å skjemmast over sjølve språket, nettopp fordi dei opplever delar av det som avleggs og gamalvore. Når nokon då viser fram fjøslatinen, reagerer mange med ei kjensle av å verta assosierte med ein del av nynorsken som dei ikkje vil identifisera seg med. For kven vil vel vera umoderne eller gamaldagse?

Det triste her er at hypotese nummer 2 og 3 er konsekvensar av den seigliva nummer 1, nemleg at sjølv nynorskbrukarane ber på fordomar mot sitt eige språk. Det er kanskje ikkje så rart. Nynorskingar lever ikkje i noko vakuum, åtskilt frå pubertale skuledebattar eller redaksjonelle nynorskforbod. Dette påverkar naturlegvis korleis me ser på vårt eige språk – og ikkje minst korleis andre ser på det. Når me nynorskfolk lèt bokmålet vera rettesnora for kva som skal vera «normalt» og «moderne» nynorsk, er det neimen ikkje rart at også bokmålsbrukarar ser litt skeivt på skriftspråket vårt.

Er det framleis ekkelt å tenkja på at sume kanskje flirer litt? Ja vel. Ta det med eit smil, slå eventuelt tilbake om det ligg noko nedlatande i botn, men ver ikkje flau. Nynorsken vert aldri «normal» dersom me skal distansera oss frå kvart einaste nynorskord som ein tilfeldig bokmålsbrukar ikkje har lært. Det tyder ikkje at eg plent vil du skal skriva hugnadsam i hytt og gevær – eg drit heilt ærleg ganske langt i om folk skriv konservativ eller radikal nynorsk. Men på same måte som eg ikkje skjemmest over at folk skriv bestille på nynorsk, så skal heller ingen skjemmast over at andre skriv tinge. Såpass rause får me vera med kvarandre.

Ivar Aasen sa det best allereie i 1836: Lat oss setja fordomane til sides, og ikkje skjemmast for å bruka vårt eige lands tungemål.

å «bli hørt» – å få kronikkar jamleg på trykk i landets største aviser, til utelukkande positiv respons

ytringsfridom – sjå å «bli hørt»

innskrenka ytringsfridomen – å seia til nokon at du er usamd med dei

knebling – å argumentera for det

tora å ta debatten – å sleppa misantropar utan skriveferdigheiter til i debattspaltene

debatten om debatten – avisredaktørar som forklarer at misantropar utan skriveferdigheiter må sleppa til i debattspaltene av omsyn til ytringsfridomen (sjå ytringsfridom)

ta ytringsansvar – å halda kjeft for å unngå at det du seier kan verta misbrukt av andre

den unge venstresida – Mimir Kristjansson og Eivind Trædal

vanlege folks rettskjensle – Per Sandbergs rettskjensle

paranoid psykose – dårleg bortforklaring

rettspsykiater – tilfeldig person som ikkje har meir greie på psykiatri enn Per Sandberg

ekspert – person som er negativ/kritisk til noko ein faktisk ekspert meiner

smørkrise i Noreg – stoffmangel i rikspressa

Lambda – norsk storfe, type gullkalv

Bjørvika – Nirvana

Tøyen – Gehenna

datalagringsdirektivet – EU-direktiv som sikrar at dokumentasjonen på det manglande demokratiske sinnelaget i Noregs to største parti skal lagrast i minst to år framover

ekstremvêr – snø i desember

Det skulle vel vera det. Eller har eg gløymt noko?