Å skjemmast for sitt lands eige tungemål

For å resirkulera eit gamalt ordtøke: Det er ikkje sidemål alt som lagar leven. Ikkje før hadde VG mekka ein liten nynorskquiz, så fekk dei språkrådsleiaren og halve nynorskriket på nakken. Dei hadde nemleg gjort den kardinalsynden det er å laga vanskelege spørsmål til ein spørjeleik.

Lat oss sjå på eit lite utval av reaksjonane frå meir eller mindre profilerte målfolk. Hanne Blåfjelldal, sentralstyremedlem i FrP, sa det slik:

#Vg er med på å skape fordommar mot nynorsk gjennom sin idiotiske nynorsktest som ligg ute no. Nesten berre fjøslatin og dårleg nynorsk! (Twitter @Blaafjelldal)

Over til Audhild Gregoriusdotter Rotevatn, nynorsk leksikonredaktør og mediekjendis:

Omlag halvparten av nynorskkvissen i #VG inneheld ord som nynorskbrukarar flest ikkje brukar. Og «motemolo»?! Skjerpings! (Twitter @gregoriusdotter)

Me held fram med NRK-journalist Arve Uglum:

Dessutan er #vg sin «nynorsk-quiz» det mest lÃ¥gpanna eg har lest pÃ¥ nettet nokon gong. Kommentarfelta i Dagbladet inkludert. Gratulerer. (Twitter @arveuglum)

Og så rundar me av med språkrådsleiar, kultursentrumsdirektør og Nynorsk forum-hovding Ottar Grepstad:

Denne testen ser eg pÃ¥ som reint møl. […] Desse testane undergrev nynorsken.
(Møre, 31.01.2012)

Liknande reaksjonar hagla i sosiale media. Folk kjende seg utdritne, uthengde og låtteleggjorde – på vegner av seg sjølv, målet sitt, eller båe delar. Grunngjevingane var mykje som over: Nynorskorda VG var freidige nok til å testa lesarane sine i, var fjøslatin, dårleg nynorsk, ord nynorskbrukarar ikkje brukar, gamaldagse, og det som verre er.

Her må det – openbert – liggja noko bak. Aftenposten og andre har i ei årrekkje presentert diverse ordtilfangsquizar på bokmål, utan at bokmålsbrukarar landet over reiser bust for ord som vederkvegelse eller billighetserstatning. Kvifor er det slik at bokmålsbrukarar tykkjer det er lærerikt å stå fast når dei skal definera beveggrunn, medan nynorskbrukarar kjenner seg utdritne når dei vert konfronterte med spørsmål om kva åtgaum tyder?

Tillat meg å føreslå tre hypotesar:

1) Også nynorskbrukarar og målfolk har fordomar mot nynorsk.
Eit ord som vørdnad er objektivt sett ikkje meir gamaldags eller fjøslatin enn respekt. Sistnemnde kjem jamvel frå ekte latin! Fordomane mot resten av orda i VG-quizen kan plukkast frå kvarandre på same viset. Nedsetjande påstandar om delar av det nynorske ordtilfanget kan berre grunngjevast subjektivt. Folk føler at det er slik, utan å reflektera for mykje om kvifor dei føler det slik.

2) Den viktigaste fordomen: at bokmål er meir moderne.
Bokmål er ikkje meir moderne. Bokmålet spring ut av den danske skriftkulturen, som står i ubroten rad mange hundre år tilbake. Nynorsken er, i skriftleg forstand, som ein ungfole i forhold. Likevel er det utelukkande dei nynorskorda som skil seg klårt frå bokmålet, som vert rekna som gamaldagse, umoderne, og så bortetter.

3) … og difor er sjølv stolte nynorskingar flaue over sprÃ¥ket.
Dette er litt på spissen, men misforstå meg rett: Nynorskingar som reiser seg og seier i frå når dei kjenner at nokon trakkar dei på tærne, er sjeldan flaue over å bruka nynorsk, over å vera nynorskbrukarar. Var dei det, ville dei ha halde godt kjeft. Derimot tykkjest urovekkjande mange av dei å skjemmast over sjølve språket, nettopp fordi dei opplever delar av det som avleggs og gamalvore. Når nokon då viser fram fjøslatinen, reagerer mange med ei kjensle av å verta assosierte med ein del av nynorsken som dei ikkje vil identifisera seg med. For kven vil vel vera umoderne eller gamaldagse?

Det triste her er at hypotese nummer 2 og 3 er konsekvensar av den seigliva nummer 1, nemleg at sjølv nynorskbrukarane ber på fordomar mot sitt eige språk. Det er kanskje ikkje så rart. Nynorskingar lever ikkje i noko vakuum, åtskilt frå pubertale skuledebattar eller redaksjonelle nynorskforbod. Dette påverkar naturlegvis korleis me ser på vårt eige språk – og ikkje minst korleis andre ser på det. Når me nynorskfolk lèt bokmålet vera rettesnora for kva som skal vera «normalt» og «moderne» nynorsk, er det neimen ikkje rart at også bokmålsbrukarar ser litt skeivt på skriftspråket vårt.

Er det framleis ekkelt å tenkja på at sume kanskje flirer litt? Ja vel. Ta det med eit smil, slå eventuelt tilbake om det ligg noko nedlatande i botn, men ver ikkje flau. Nynorsken vert aldri «normal» dersom me skal distansera oss frå kvart einaste nynorskord som ein tilfeldig bokmålsbrukar ikkje har lært. Det tyder ikkje at eg plent vil du skal skriva hugnadsam i hytt og gevær – eg drit heilt ærleg ganske langt i om folk skriv konservativ eller radikal nynorsk. Men på same måte som eg ikkje skjemmest over at folk skriv bestille på nynorsk, så skal heller ingen skjemmast over at andre skriv tinge. Såpass rause får me vera med kvarandre.

Ivar Aasen sa det best allereie i 1836: Lat oss setja fordomane til sides, og ikkje skjemmast for å bruka vårt eige lands tungemål.

Dette innlegget vart lagt inn i målsak med merkelappane , , , , , , , . Bokmerk fastlenkja.

Legg att eit svar

Epostadressa di blir ikkje synleg. Påkravde felt er merka *

Opphavsfeil: Vebjørn Sture. Alle varmrettar må reserverast.
Denne sida køyrer Wordpress. Sjølv plar eg sykla.