Vebjørn si heimeside

2011-ordlista

Lagt inn 28.12.2011 av Vebjørn

Drit i riksmålsordlista, den nye nynorsknorma og Helleviks vesle gule – skal ein forstå samtida, held det ikkje å kunna bøya orda rett. Det avgjerande er å skjøna tydinga av nye ord og uttrykk som dukkar opp. Difor, som ei romjulsgåve til journalistar, politiske kommentatorar, og eventuelle andre som ikkje har greie på kva dei snakkar om: Her er ein kjapp, ualfabetisk guide til dei viktigaste omgrepa me lærte i året som snart er over.

å «bli hørt» – å få kronikkar jamleg på trykk i landets største aviser, til utelukkande positiv respons

ytringsfridom – sjå å «bli hørt»

innskrenka ytringsfridomen – å seia til nokon at du er usamd med dei

knebling – å argumentera for det

tora å ta debatten – å sleppa misantropar utan skriveferdigheiter til i debattspaltene

debatten om debatten – avisredaktørar som forklarer at misantropar utan skriveferdigheiter må sleppa til i debattspaltene av omsyn til ytringsfridomen (sjå ytringsfridom)

ta ytringsansvar – å halda kjeft for å unngå at det du seier kan verta misbrukt av andre

den unge venstresida – Mimir Kristjansson og Eivind Trædal

vanlege folks rettskjensle – Per Sandbergs rettskjensle

paranoid psykose – dårleg bortforklaring

rettspsykiater – tilfeldig person som ikkje har meir greie på psykiatri enn Per Sandberg

ekspert – person som er negativ/kritisk til noko ein faktisk ekspert meiner

smørkrise i Noreg – stoffmangel i rikspressa

Lambda – norsk storfe, type gullkalv

Bjørvika – Nirvana

Tøyen – Gehenna

datalagringsdirektivet – EU-direktiv som sikrar at dokumentasjonen på det manglande demokratiske sinnelaget i Noregs to største parti skal lagrast i minst to år framover

ekstremvêr – snø i desember

Det skulle vel vera det. Eller har eg gløymt noko?

Lagt inn i politikk | Med merkelapp datalagringsdirektivet, Eivind Trædal, hjelp til sjølvhjelp, Lambda, Mimir Kristjansson, Munch, Per Sandberg, rikspressa | Legg att eit svar

Kjende og kjære nisseluer

Lagt inn 15.12.2011 av Vebjørn

Det å vera heiltidstilsett nyhendekommentator er eit fjollete konsept. Kvar einaste dag skal dei fylla ei viss mengd spaltemeter med ukvalifisert synsing i aust og vest, framstilt som faktabasert innsikt. Likevel, eitt skal eg ikkje halda i mot det såkalla kommentariatet, sjølv om det tok feil: Spådommen om at Noreg ville forandrast for alltid som fylgje av 22. juli.

For all del, 22. juli hamnar lynraskt i historiebøkene som ei av dei – om ikkje den – mest dramatiske og grufulle hendinga/-ane i Noreg nokon gong. Me har fått eit nytt skilje i tid, eit nytt før og etter. Men har me fått eit nytt samfunn, slik mange av oss kanskje trudde, frykta eller håpa?

Det verkar ikkje slik. No meiner eg – for alt i verda! – ikkje å underslå den ufattelege omveltinga altfor mange familiar og pårørande har opplevd frå og med i sumar, men: Samfunnet vårt, Noreg som heilskap – det framstår som påfallande likt slik det var før sumaren.

Sjå berre på kva som har forma det norske nyhendebiletet utover hausten, etter at ting byrja koma sånn nokolunde tilbake til normalen. Kulturdebatten roterer framleis rundt Karl Ove Knausgård – som i fjor, og året før det, og året før det. Nyttejournalistikken er like opphengt i lågkarbo som tidlegare, den politiske dagsordenen handlar primært om smørmangel i verdas rikaste land (i fjor var det vel ribba det var manko på?), forutan ein og annan heksejakt, og når kringkastinga er tema, er det som vanleg seksualutforskingsprogrammet Trekant som får på pukkelen for å vera for seksuelt utforskande. Det er noko mistenkjeleg velkjent ved det aller meste av det, og der er meir der det kjem frå:

Utanriksdekninga handlar (igjen) om French og Moland i Kongo. Den hovudstadsprovinsialistiske lat-oss-gje-ei-lokal-fillesak-status-som-nasjonalt-vegskilje-kvoten har no i desember vorte oppfylt av ein diskusjon om kor vidt Munch-museet bør liggja på nordsida eller sørsida av jernbanespora. Nyhendebiletet generelt fekk – tradisjonen tru – eit par dagars pause då landets leiande redaktørar og journalistar oppdaga at der fall snø i advent – vinterstid i Noreg! Herlegdomen kulminerer i desse dagar med ei sak om at elevar ved ein skule på i Drammen ikkje fekk ha på seg nisseluer.

Jaudå, visst har 22. juli også vorte grundig dekt utover heile hausten. Det går knapt ein dag utan at me ser fjeset på terroristen på trykk, og me har – som forventa? – sett fleire utspel frå andre hald i samband med dette. Me har sett krav om meir overvaking, fleire innskrenkingar av ulike slag, strengare straffer, forbod mot valdelege dataspel, debatten om debatten, og debatten om den igjen, og så bortetter.

Likevel: Trass i alle dei 22. juli-relaterte sakene som har vorte publiserte i hopetal i snart eit halvår i strekk, ser det ikkje ut til at resten av nyhendebiletet – den «normale» delen av det – har late seg forandra noko særleg. Framlegg om illiberale, fridomssnevrande innskrenkingar og forbod hadde me like mykje av før sumaren (datalagringsdirektivet, til dømes), frykta for dataspel er eldgamal, og ærleg talt er det vel ikkje så uvanleg at norsk politisk debatt ofte degenererer til metadebattar om kven som har sagt kva og kven som kneblar kven, i staden for å handla om kva som faktisk er vist og gale. Piffikrydderet i denne politiske posebéarnaisen får vera dei politiske kommentatorane, som, på akkurat like uelegant vis som før, stolt viser fram sine eigne fotavtrykk frå den eine salaten og hin etter.

SVs Thor Egil Braadland var inne på noko av det same i Dagbladet i september:

22. juli vil bli en historie om et samfunn som ikke endret seg en millimeter. Dessverre.

Braadland kan fort visa seg å få rett i at samfunnet vårt, litt spissformulert, ikkje endra seg ein millimeter. Spørsmålet er om det er så veldig negativt. For all del, det hadde vore kjempegreier om Noreg over natta vart eit endå opnare, endå meir demokratisk og endå meir humant samfunn – og kanskje verka det slik i den tilstanden me var i kort tid etter 22. juli. Men med utgangspunkt i at me hadde eit temmeleg ope, demokratisk og humant samfunn frå før, er det då så gale om me faktisk ikkje har late terroren forandra oss?

Misforstå meg rett: Eg vil gjerne at Noreg skal endra seg i positiv retning, men enn kor idiotisk eg synest mediebiletet er, enn kor barnsleg, sneversynt og usolidarisk det er å klaga over smørmangel når ungar svelt i hel på Afrikas horn, så er det noko trygt og stødig over det å sjå eit samfunn som evnar å irritera seg over slike bagatellar berre nokre få månader etter å ha vorte utsett for den verste hendinga i kvinns minne. Det er noko gjenkjenneleg og stabilt over det å sjå politikarar hissa seg opp over om skuleborna går med nisseluer eller ikkje.

I det store og heile kan dei siste månadene oppsummerast med at Noreg har halde nisselua nedover hovudet på akkurat same måte som før. Kanskje gjer det oss ikkje umiddelbart til eit endå betre samfunn, men det viser i alle fall at sjølv ikkje barbariske terrorhandlingar har fått oss ut av det me vel får definera som «fatning». Og det er jo alltids eit pluss å ta med seg i arbeidet for å få nisselua opp ovanfor augo på friviljug vis.

Lagt inn i kvardag, politikk | Med merkelapp 22. juli, Joshua French og Tjostolv Moland, Karl Ove Knausgård, Lambda, lågkarbo, Munch, smør, Thor Egil Braadland, Trekant | Legg att eit svar

Horehus og religionsfridom

Lagt inn 13.12.2011 av Vebjørn

Dagens mest ambivalente oppleving: Å finna ei sak på Dagbladet.no som faktisk handla om relevante nyhende. Berre det å finna noko i rikspressa som ikkje handlar om smør, lågkarbo eller pupp er opplyftande i seg sjølv – men desto meir deprimerande var temaet: Helseminister Strøm-Erichsen synest ikkje det held å velsigna omskjering, ho vil også tilby det ved norske sjukehus.

Dei raud-grøne er splitta, både seg i mellom, og internt i partia. Tilhengjarane Dagbladet har snakka med, er helseminister Anne-Grete Strøm-Erichsen og stortingsvisepresident Akhtar Chaudry. Dei argumenterer slik:

Det er riktig at inngrepet gjøres på sykehus og med godkjent personell som sikrer forsvarlig behandling
(Strøm-Erichsen)

Dette er en minst 3000 år gammel tradisjon, som kommer til å fortsette. Det eneste riktige og fornuftige er å regulere det. Ellers vil man gå under jorda, eller reise til utlandet med alt det fører med seg av helserisiko.
(Chaudry)

Noko av det som slår meg, er at argumentasjonen er til forveksling lik argumenta for statlege bordell. Den diskusjonen var vel heitast i Noreg mot slutten av 1800-talet, men argumentasjonen har ikkje forandra seg så mykje. Er det ikkje tryggare for dei prostituerte å vera i statleg hus, med godkjent helsepersonell, som sikrar forsvarleg «kundebehandling»? Er ikkje prostitusjon ein minst 3000 år gamal tradisjon, som kjem til å halda fram uansett?

Særleg interessant er det å jamføra Chaudrys «gå under jorda»-retorikk med argumentasjonen Chaudry sjølv førte for tre år sidan, då han arbeidde for kriminalisering av horebukkar:

Å kriminalisere kjøp av sex vil være et viktig signal om at det er uakseptabelt i et likestilt samfunn. [...] Norge vil nå bli et mindre attraktivt mål for menneskehandlere [...] På denne måten blir sexkjøperne ansvarliggjort
(Chaudry 18.04.2008)

Uansett kva ein meiner om at horebukkane vart kriminaliserte, så står argumentasjonen her i grell kontrast til den unnfallande haldninga Chaudry viser når det kjem til omskjering. Vil ikkje eit forbod mot omskjering vera eit viktig signal om at det er uakseptabelt i eit humant, ikkje-valdeleg samfunn? Ville ikkje Noreg då verta eit mindre attraktivt mål for folk som likar å skjera og kutta i forsvarslause smågutar sine kjønnsorgan? Ville ikkje omskjerarar og foreldre som lèt ungane sine omskjerast, då verta ansvarleggjorte?

Svara er høvesvis jau, jau og jau. Så kvifor snur Chaudry kriminaliseringskappa si 180 grader med ein gong temaet skifter frå folk som kjøper sex til folk som kuttar ungane sine med kniv? Eit anna sitat frå den same Dagbladet-artikkelen gjev oss eit hint:

Dette handler om religionsfriheten til jøder og muslimer
(Chaudry)

Jasså. Lat oss ta «horetesten» igjen: Dersom det høyrde til visse religionar å kjøpa sex, ville kriminalisering plutseleg vore utelukka? Eg trur ikkje det. Men la oss avrunda gjettingane, og gå rett på den forskrudde definisjonen av religionsfridom som Chaudry legg for dagen:

Er det ikkje slik at religionsfridom handlar om å kunna tru på kva ein vil, vedkjenna seg kva religion ein vil og forkynna kva religion ein vil? På kva tidspunkt definerte me religionsfridom til å vera fridomen til å kunna ta dei valdelege konsekvensane av eiga overtyding, eventuelt også med statleg velsigning, finansiering og tilrettelegging?

For det er fysisk vald dette handlar om. Å skjera av delar av kroppen på ikkje-samtykkjande born, kan umogleg kallast anna enn det ordboka definerer som brutal bruk av fysisk makt; maktmisbruk. Det er å gjera ein fysisk, livslang, irreversibel og potensielt skadeleg endring på kroppen til små ungar, utan at dei har nokon sjanse til å velja, innvenda eller motsetja seg.

Helseminister Strøm-Erichsen prøver å gardera seg mot fakta, ved å visa til at «understreker at omskjæring av gutter og jenter er svært forskjellige inngrep og ikke kan sammenliknes». Det er for så vidt sant at dette er to ulike typar barnemishandling, som ikkje kan samanliknast reint praktisk. Argumentet hennar er likevel knekkjande irrelevant, fordi:

A) Om ei handling eller ein (u-)skikk er uakseptabel, er ikkje eit spørsmål om handlinga/skikken er like fæl som det verste. Incest er forbode, jamvel om valdtekt er verre. Det eine utelukkar ikkje det andre.

B) Sjølv om det – i ei hypotetisk verd – var slik at ingen omskorne gutar opplevde noko negativt, korkje helsemessig eller på anna vis, ved å omskjerast i ung alder, så ville det framleis vore uetisk å påføra dei religiøst motiverte fysiske mein. Jamvel om desse meina ikkje var til skade for nokon, så ville det vera å fråta alle gutar retten til å råda over eigen kropp. Kva vaksne menn vel å gjera med kroppen sin når dei er myndige, er deira eiga sak, men når dei er to, fire, åtte eller tolv, så er dei ikkje i stand til å ta ei kvalifisert avgjerd. Det er ein grunn til at me har ein myndigheitsalder.

Nokre vil kanskje innvenda med at foreldre uansett har temmeleg vide fullmakter til å klussa med sinnet til ungane sine, at dei har rett til å oppdra ungane sine i ei viss tru, eventuelt til visse vrangførestellingar. Den prinsipielle skilnaden er likevel tydeleg i det at å verta oppdregen som t.d. kristen, ikkje nødvendigvis inneber at du må vera kristen resten av livet (det er eg eit levande døme på). Derimot, om foreldra mine var galne nok til å skjera av meg ein kroppsdel, ville eg ikkje kunna utbetra den skaden ved å «koma på andre tankar» etter fylte atten år.

Saka om guteomskjering på norske sjukehus kokar ned til ei krampaktig frykt for å krenkja religionsfridomen. Det bisarre paradokset er at den valdelege utøvinga av han – dvs. omskjering – i seg sjølv undergrev religionsfridomen til dei gutane som vert omskorne. Gutane vert underlagte ei form for religionstvang, fordi staten tillèt, finansierer og legg til rett for at religiøse foreldre skal hindra ungane sine i å kunna velja bort religionen dei veks opp med – gjennom at det religiøse kjennemerket for alltid vil vera ein del av ungane sine kroppar.

Det er nesten så eg ikkje veit kva som er verst: Den brutale uskikken det er å omskjera born, eller det at norske toppolitikarar legg til rette for det. Begge delar er i alle tilfelle direkte fråstøytande.

Lagt inn i politikk | Med merkelapp Akhtar Chaudry, Anne-Grete Strøm-Erichsen, Arbeidarpartiet, omskjering, religionsfridom, SV | Legg att eit svar

Skjelvande dinosaur kjøper fleire aviser

Lagt inn 09.11.2011 av Vebjørn

Over tre månader etter 22. juli, har Dagbladet plutseleg oppdaga at Avskum Bortanfor Bomringen er glad i dataspel. Gløymt er vanskeleg oppvekst, gløymt er sjølvforsterkande ekstremistforum på nettet, gløymt er terroristens personlege ansvar*. No er det dataspela som er rota til alt vondt.

Dagbladet har køyrt saka i dagevis. Angrepille Bremsar Brælebarnet har visstnok spelt dataspel, og – hiv meg i brønnen! – dataspela hans inneheld større og mindre innslag av vald! Tenkja seg til, i 2011, at teknologien allereie er komen så langt at kven som helst kan slåst og skyta og drepa virtuelle figurar på ein dataskjerm.

Kall meg gjerne naiv, men eg trudde me gjorde oss ferdige med denne typen diskusjonar for ganske mange år sidan, den gongen Valgerd Svarstad Haugland framleis var statsråd, då politiske debattar rundt temaet «kan/bør homofili heilbrigdast?» var vanlege innslag i beste sendetid på TV2. Eg hugsar med frydblanda skrekk dei bisarre reaksjonane, då valdsorgiane i spelserien Grand Theft Auto kom i 3D. Som om det plutseleg skulle verta så mykje meir skadeleg enn kva valdsorgiar hadde vore i 2D.

Eit døme på korleis diskursen ser ut denne gongen, gjev Tom Staavi i VG. Han held seg rett nok for god til å hyla på stat og forbod, men han går i den same fella som så mange andre før han, nemleg å gå ut i frå at valdelege dataspel utgjer ein nemneverdig risiko, som foreldre kan og bør avgrensa.

Begge delar er feil. For det fyrste: Foreldra kan ikkje avgrensa det. Med mindre du har tenkt å låsa ungen din inne på eit kott, så kan du ikkje hindra han i å spela valdelege dataspel. Ungar har vener, og kjem forbodet mot Call of Duty i den eine heimen, så brukar dei ettermiddagane i ein meir liberal heim.

For det andre: Foreldra bør ikkje avgrensa det. Talet på ungar og ungdomar som speler det media kallar ekstremt valdelege dataspel, er så høgt at talet på rabiate desperadoar ville skote i vêret for lenge sidan dersom det var nokon reell samanheng mellom valdelege dataspel og valdeleg åtferd. Dei veldig, veldig få, sårbare sjelene som får barnesinnet sitt forskrudd av eit dataspel, må uansett vera så ustabile at dei er å rekna som tikkande bomber, som kan smella av hundre andre grunnar enn dataspel, alt etter kva som tilfeldigvis vert det fyrste som triggar.

Kanskje er det dei siste Staavi tenkjer på, når han bed foreldra avgrensa valdsspelbruken for ungane sine. Men framleis tek han feil: Skal foreldra til desse veldig få, ustabile ungane ha sjans til å fanga dei opp før dei vert heilt galne, vil det vera ein veldig dårleg strategi å forby ungen å spela spelet i heimen. Då vil spelinga i staden føregå i kjellaren til nabokompisen, og spelinga vert tabuisert heime. Skulle ungen då på noko tidspunkt få behov for å snakka litt alvorleg med foreldra, anten om dataspelet eller generelt, vil terskelen vera mykje høgare enn om foreldra har ei open og interessert haldning til kva ungen driv med på datamaskina.

Med alt dette sagt, vil eg også leggja til fylgjande: Eg er ein særs fredeleg kar. Eg har ikkje slåst med nokon sidan barneskulen, eg har erklært meg som pasifist og eg har avtent sivil verneplikt. Likevel har eg gjennom ungdomsåra kost meg med ulike former for vald på data- og fjernsynsskjermar. I den eine enden av skalaen har eg mora meg med grisete taklingar i FIFA-spela, i den andre enden har eg kverka tilfeldig forbipasserande – i 3D!!!! – på diverse uortodokse måtar i Grand Theft Auto. Dette har eg til felles med mange millionar andre ungar og ungdomar verda over, som på same måte som meg aldri kunne førestelt seg å gjera tilsvarande i praksis. Grunnen er naturlegvis at me heilt utan problem evnar å skilja fiksjon frå røyndom. Eg meiner, til og med når eg speler fotball, er eg reinsleg og pynteleg i taklingane!

Når VG, Dagbladet, Tom Staavi og andre får det til å høyrast ut som om eg og store delar av den oppveksande folkesetnaden er tikkande bomber, er det ikkje berre misvisande. Eg mistenkjer det for å vera direkte tendensiøst. Kanskje er Tom Staavi sjølv for gamal til å ha spelt ein runde Half-life eller tre, men eg trur ikkje på at store avisredaksjonar skal vera kjemisk frie for menneskelege prov på at det kan verta folk av dataspelarar også. Kanskje er det så enkelt som at skrekkoppslaga får dinosaurane til å kjøpa fleire aviser.

* Det høyrer rett nok med at presseflokken gløymde terroristens personlege ansvar allereie etter nokre få dagar, i iveren etter å finna noko meir rasjonelt enn ein sjølvskapt terrorist å leggja ansvaret på.

Lagt inn i politikk | Med merkelapp Androgyn Bamse Bjølle, Call of Duty, Dagbladet, dataspel, FIFA, Grand Theft Auto, Half-life, sensasjonsjournalistikk, sivilteneste, terrorisme, VG | 1 lesar har lagt att eit svar

Til Finnmark med joggesko, del 1

Lagt inn 07.11.2011 av Vebjørn

Etter tre helger på rad med målsamlingar – to haustkonferansar og eitt landsstyremøte, der dei to fyrste låg på kvar si side av ei målferdveke, og den siste avløyste nokre jobbedagar kombinert med ei Oslo-målferd – var det på høg tid å slappa litt av. Så eg har teke meg ein liten firedagarstur til Finnmark, for å freista nynorsklukka lengst nord i landet.

Sidan Yr har bore bod om mildvêr heile reiseveka til endes, tok eg sjansen på å reisa 1800 kilometer nordover i november med joggeskor og ein jakke som openbert høver betre sumarstid enn midtvinters. Rett nok, litt ullunderty har eg med, i tillegg til eit skjerf, men resten la eg att heime. Litt spenning må ein ha.

No har eg vore her eit drygt døger, og kan konkludera med fylgjande:

- Her er mørkt som i ein bortgløymd potetkjellar.

- Åtte skuletimar på rad med føredrag røyner på halsen.

- Tre helger på rad utan ekstra svevn gjer meg for trøytt til å gjera noko fornuftig på kveldstid i dag.

- Alta har endå særare postkort enn resten av landet.

Elles, det meste skulle vera oppsummert med bileta som kjem under her. Kos deg.

Eg slo fylgje med Kristofer til Gardermoen. Der sjekka han inn på ein automat som låg lagleg til for hogg. Sjå berre korleis både straumleidningar og internettkablar ligg heilt ope. Skulle likt å nappa litt i kontaktane når Brann-fansen var på veg heim frå cupfinalen, ja.

Sparebank1 Nord-Noreg med samisk skilting!

Vel framme i Alta var sola gått ned for lenge sidan. Difor var det ikkje berre i overført tyding at det samiske sparebankskiltet lyste opp.

Alta kommune, derimot, held seg tydelegvis berre til bokmål. Så kan me jo spørja oss sjølve om kor vidt det er positivt at næringslivet står fram som det gode føredømet, eller om det er negativt at kommunen står fram som ei sinke.

Språkmangfaldet er jaggu til stades på hotellet òg!

Etter over fire år med målferdreising, hamna eg for fyrste gongen på hotell. Det vil seia, eg laut ta inn på pensjonat i Sirdal ei natt fyrste veka eg var på målferd i 2007, men i Alta fann me ikkje privat innkvartering, og vandrarheimen er nedlagt ... Så då vart det luksus, det vil seia det hotellgjengarar flest truleg opplever som «normalt billeg hotellstandard». Merk korleis språkmangfaldet frå sentrumsgatene i Alta vert supplert av kreativ vokalbruk på hotellfjernsynet.

Dobbeltseng fekk eg òg. Men likevel sov eg ikkje dobbelt så godt ...

Jammen var der ikkje også eit lite kjøleskåp, halvhjarta oppfylt med overprisa høgkarbo-produkt. Elles takk.

Tilbake til skiltinga: Fylkeskommunen tek ansvar. Her ved Alta vgs.

Matstell for enkle mannfolk. Eg prøvde «hotellrestauranten» Peppes Pizza i går, men tok meg ikkje råd til å kjøpa pizza, og hamburgeren der er diverre ganske triste greier. Difor vart det billegvariant i dag: Riven mozarella, snøggkokt makaroni og lågkvantums piffi-substitutt. Totalpris: 60 kroner, som held til middag og kvelds både i dag og i morgon

Gastronomiske øvingar. I dag: Pastakoking.

Oppskrifta er kanskje ikkje for nybyrjarar, men eg kan no dela det i fall det skulle snufla ein røynd gastronom innom her: Kok opp vatn. Ha i pasta. Vent nokre minutt. Server med ost og krydder.

Og så: Festmåltidet. Rett nok vart osten seig som plastfolie så snart han byrja smelta, og krydderet bleikt som ein engelsk badegjest før solbrenninga. Men pastaen var slett ikkje verst!

Lagt inn i kvardag, målsak | Med merkelapp Alta, Brann, cupen, Finnmark, Gardermoen, mat, nynorsk | 2 lesarar har lagt att eit svar