Han søker intet og vil intet finde

Velkomen til den nye lesarinnlegg-og-svar-spalta her inni internetten! Fyrst ut er ein kar som kanskje ikkje har stengt sig inne i et bur, men likevel tykkjest fornærmet over menneskets kultur. Lat oss sjå om me kan få han på mildare tankar.

I desse Sanna Sarromaa-tider er det ikkje berre i Vege me kan bada i språkfagleg innsikt og språkpolitisk visdom. Òg i nord finst der nokon som tek ansvar for å stilla undrande og kunnskapssøkjande spørsmål på vegner av den rause majoritet.

Sidan eg er slik ein diplomatisk og imøtekomande fyr, tenkte eg at det kunne vera greitt å respondera på det initiativet med å gje svar på det so mange tydelegvis lurer på. Eg tillèt meg difor å saksa heile innlegget hans Jonas Nielsen, bit for bit, og gje svara fortlaupande, slik at det heile ikkje berre vert ein hyggeleg Q&A-passiar i skriftleg form, men jamvel so enkelt og oversynleg at sjølv den rette mottakaren kan greia å henga med å svingane. Enjoy!

«Jeg har, som mange av mine likemenn, blitt pålagt å studere»

Nei, du har vorte pålagd å gå på grunnskulen. Å studera er friviljug.

«nynorsk, et fag som»

Nynorsk er ikkje eit fag. Nynorsk er eit skriftspråk, som du kan ha som anten hovud- eller sidemål på skulen. Og både hovudmål og sidemål inngår som ein del av eitt fag, som heiter norskfaget.

«er nærmest beryktet innad i den norske skolen og blant deres studenter.»

Hæ.

«På landsbasis er gjennomsnittskarakteren ved nynorsk eksamen på rundt 3, og for påbyggselever er det enda lavere.»

1. Det er ikkje noko som heiter «nynorsk eksamen». Du kan ha eksamen i hovudmål og sidemål, og kva for ein av dei eksamenane som testar nynorskkunnskapane dine, er avhengig av kva for eit skriftspråk du har valt å ha som hovudmål.
2. Gjennomsnittskarakteren i hovudmål er berre nokre få tidels karakterpoeng høgare enn i sidemål.

«Nynorsk er en karakterdreper for mange»

Det er klart ein kan bruka nynorsken til å utføra eit karakterdrap. Men det er då avsendaren eller forfattaren, ikkje språket i seg sjølv, som gjer karakterdrapet.

«en karakter som drar ned snittet til så mange.»

Men ikkje til fleire enn at snittkarakteren i hovud- og sidemål likevel er ganske lik. Pussig, det der.

«Og til hvilken nytte?»

Til dømes er det å skriva nynorsk ein veldig hendig måte å kunna terga ilskne Fpu-arar utan å seia noko som er upassande i seg sjølv.

«Til de som sliter med matematikk, engelsk eller samfunnsfag vil det alltid eksistere en objektiv argumentasjon for hvorfor de må jobbe med faget. Både matematikk og engelsk er eksempelvis fag som man ikke kommer utenom, både i arbeidslivet og i privatlivet.»

1. Jo.
2. At eit argument handlar om arbeidslivsrelevans, er ikkje det same som at argumentet er objektivt.

«Nynorsk er det eneste faget på videregående hvis pensum ikke bærer nytte for elevene i sitt videre akademiske eller profesjonelle liv.»

1. Nei.
2. Nynorsk er ikkje eit fag.

«På videregående i dag er engelsk et fritt valgfag fra og med andre klasse, mens nynorsk forblir obligatorisk ut tredjeklasse.»

1. Ikkje på yrkesfag.
2. Nynorsk er ikkje eit fag.

«Hvor er logikken i dette?»

Logikken i at L1-faget norsk er obligatorisk i 13 år, medan framandspråksfaget engelsk berre er obligatorisk i 11 år? Nei, sei det.

«Støttespillerne til tvungen nynorsk undervisning påpeker verdien av å bevare vår egen kultur.»

Det gjer støttespelarane til Fpu òg. Særleg når «norsk kultur» vert definert som ishockeylag på Oslo aust, pølser på 17. mai eller flaggmonopol i barnetoget.

«Hvis det eneste som står mellom utryddelsen av nynorsk som skriftspråk og dens videre overlevelse er obligatorisk undervisning og nedprioritering av andre, viktigere fag»

Det er det då ingen som påstår.

«er da nynorsken verdt å beholde?»

Ja.

«Vi snakker her om et fag»

Nei. Me snakkar her om eit sett av kompetansemål i norskfaget, og om éin av tre karakterar som skal setjast i det same faget.

«som gjør mer skade enn nytte»

På sidemål har dei eit ganske dekkjande uttrykk for dette: drama queen. :)

«et fag som ødelegger mange studenters forhold til norskfaget»

Hæ.

«og senere deres karakterkort.»

Flaks at karakterane finst i ein nasjonal vitnemålsdatabase, då, slik at dei kan hentast fram sjølv om nokon øydelegg karakterkorta sine.

«Og hva får de igjen?»

Betre ferdigheiter i dei to norske skriftspråka, større kjennskap til eige samfunn og kultur, meir allmenndanning.

«Hva får samfunnet igjen?»

Allmenndanna og språkleg kompetente borgarar, betre grunnlag for å ta vare på språkleg mangfald, større høve til å ta omsyn til mindretalet.

«Er det ikke på tide å se nynorsken for hva det er, et motivasjonsdrepende og hemmende fag som gjør mer skade enn nytte for norske studenter.»

1. Det heiter elevar.
2. Nynorsk er ikkje eit fag.

«La oss gjøre nynorsken frivillig»

Vil det seia at dei som har nynorsk som hovudmål, skal kunna velja bort undervisning og karakter i hovudmål? Det kunne jo vorte litt morosamt.

«la de som ønsker å studere det få lov, men ikke sett det som krav.»

Dei som ynskjer å studera nynorsk, har allereie høve til det. Dei kan til dømes ta ein master i nynorsk skriftkultur ved Høgskulen i Volda. Men det er altso ikkje noko krav.

So, vyrde lesar, dett var dett. Har du innspel til kven som bør få koma med i neste utgåve av lesarinnlegg-og-svar-spalta? Legg att eit tips i kommentarfeltet. :)

Lagt inn i målsak | Med merkelapp , , , , , | 2 lesarar har lagt att eit svar

Tomme ord på fullt volum

Det er ikkje måte på kor rause og imøtekomande Riksmålsforbundet er når leiaren deira, Trond Vernegg, skriv i avisene.

For Riksmålsforbundet vil visst samarbeida. Riksmålsforbundet vil visa gjensidig respekt. Riksmålsforbundet vil sannkjenna at me har to mål i landet, og at desse er akkurat like mykje verdt. Diverre er ikkje Riksmålsforbundet like rause når det kjem til konkret handling og politikk.

Kløyv tunga, ikkje landet
For kor samarbeidsviljuge er Riksmålsforbundet når dei skriv i prinsipprogrammet sitt at dei vil «bekjempe» det dei kallar «utilbørlige» og «urimelige» forsøk på å styrkja nynorsken?

Kor rause er dei eigentleg, når dei i det same prinsipprogrammet tykkjer det er for gale at der finst eit minstemål for bruk av nynorsk i staten?

Og kor truverdige er Verneggs frasar om at «ditt språk er like mye verdt som mitt», når Riksmålsforbundet samstundes omtalar sitt eige språk som «vårt viktigste tale- og skriftspråk»?

Slik kan me halda fram i det uendelege. Riksmålsforbundet er eit forbund som var høglydt fornærma over at dei kvenske, samiske og nynorske miljøa ikkje laga mange nok bokmålsarrangement i Språkåret 2013. Det er eit forbund som same året markerte Ivar Aasens 200-årsjubileum ved å stela boktittelen hans – Norsk Grammatik(k) – då dei (via underbruket Det Norske Akademi) gav ut Finn Erik Vinjes riksmålsgrammatikk. Og det er eit forbund som har spesialisert seg på å vera furtne og fornærma, same kva respons dei får.

Klangen i eit tomt ord
Debatten i Dagbladet er eit godt døme på det siste. Vernegg opnar med å etterlysa sakleg diskusjon om språkpolitikk, lettare molefonken over å ha møtt på ei vittig spissformulering om bokmålet sitt historiske opphav. Torgeir Dimmen frå Nynorsksenteret og Marit Aakre Tennø frå Noregs Mållag svarar med å diskutera nettopp språkpolitikk. Så svarar Vernegg igjen, denne gongen sår på tærne fordi den «belærande» Tennø hadde våga å konfrontera han med Riksmålsforbundets uttalte politikk.

Og sjølvsagt: I det same innlegget presiserer Vernegg at han gjerne vil diskutera kva ein offensiv språkpolitikk bør innehalda. Men sju avsnitt var tydelegvis ikkje nok til å få plass til eit einaste konkret døme.

Det er den same visa som alltid: Riksmålsforbundet snakkar høgt – så alle skal høyra – om kor samarbeidsviljuge, imøtekomande og diskusjonsglade dei er. Men så snart dei vert bedne om å konkretisera, vik dei unna. Og så snart dei vert konfronterte, byrjar dei å furta.

Det er dette som er grunnen til at Verneggs ord kling så holt. Det er fordi dei er tomme.

Eit daudfødd prosjekt
Me har neppe sett det siste frå Verneggs arbeid for å gjera Riksmålsforbundet språkpolitisk stovereint. Men han skal vita to ting:

Det eine er at så lenge Riksmålsforbundet har programfesta at dei skal motarbeida forsøk på å styrkja nynorsken, og så lenge dei omtalar bokmål som «vårt viktigste» språk, er det ingen som trur på snakket deira om kor høgt dei respekterer nynorsken.

For det andre er det ingen som trur på eventyra om at det å fjerna dei mest sentrale, mindretalsvenlege språktiltaka – det vere seg sidemålsopplæring eller mållova – vil slå positivt ut for det språket som er i mindretal. Så lenge Vernegg står fast ved at mindretalsspråk skal overlatast til seg sjølve, kjem han neppe til å finna noka felles plattform med målrørsla.

Lagt inn i målsak | Med merkelapp , , , , , , , , , , , , | Legg att eit svar

Til minne om ein barndomsven

Laurdag gjekk Bjørn Nicolai Olsen bort. Eg veit ikkje korleis, anna enn at det var brått og uventa, også for familien. Eg veit ikkje kvifor, men det kan i grunnen vera det same, for det finst ingen grunn i verda som kan rettferdiggjera at ein 27-åring vert riven bort frå vener, sysken og foreldre.

I ni år hadde eg gleda av å gå på skule med Nicolai, dei seks fyrste i same klasse. Det byrjar å verta lenge sidan, men framleis har eg fleire gode minne enn eg kan halda styr på.

Me slo fylgje til skulen. Åt middag hjå kvarandre. Spelte dataspel saman. Sprengde knallbomber. Sykla om kapp. Ringde på nabodører og sprang avgarde. Gjekk i speidaren. Smelta om kindereggfigurar. Laga avis. Snøvla så foreldra våre knapt skjøna eit ord av kva me sa. Sparka fotball. Leika krig. Bygde hytte i hagen. Kasta snøballar om vinteren, vassballongar om sumaren. Skar grimasar på bilete. Las teikneseriar og grøssarbøker. Stundom, som regel på moderleg instruks, las me også lekser – gjerne litt i raskaste laget, for å få meir tid til alt det andre.

Sjølv var eg aldri nokon sosialt gåverik unge. Eg forstod meg ikkje på jenter, slett ikkje på alle gutar heller, og hadde ikkje fleire vener enn eg trong. Men eg forstod meg på Nico, han forstod seg på meg, og i barndomen var han den næraste og mest lojale venen eg hadde.

Diverre var ikkje nokon av oss flinke til å halda kontakten då me vart eldre. Kanskje var det fordi omgangsforma vår var som ho var – lokal, spontan og fjes til fjes. Me gjorde ting i lag, meir enn me planla dei. Me chatta ikkje særleg på nettet, veksla ikkje stort med tekstmeldingar. Det einaste var ein del telefonsamtalar, som i hovudsak gjekk ut på å avtala kvar og når me skulle møtast. Då eg flytte til Austlandet, flytte eg samstundes bort frå den sosiale sfæren vår. Eg stelte med organisasjonsarbeid i Oslo, medan Nico hadde universitetsstudium på Ullandhaug og jobb på Helgø. Eg trefte han ein gong eller to der under førjulshandlinga, men det var stort sett det. Slik gjekk venskapen og kontakten vår i dvale dei siste åra.

Dimed kan eg vel neppe påstå at eg kjende den 27-årige Nico like godt som eg kjende den 17-årige. Interesser, meiningar og oppfatningar kan forandra seg mykje. Men grunnleggjande karaktertrekk brukar å halda seg ganske bra over tid – og det er dei eg hugsar Nico best for. Bjørn Nicolai Olsen var ein tvers gjennom god gut. Ærleg og skvær, kvikk i både hovud og snakketøy. Alltid med ein rev bak øyret. Alltid ekte.

På fredag skal han bisetjast. I desse dagane går tankane ikkje berre til Nico, men også til Anne Lovise, Bjørn Rune, Live, Lone og Sander. Korleis dei har det no, er knapt til å førestilla seg. Dei har verkeleg ikkje fortent dette, like lite som Nicolai sjølv.

Kvil i fred, gamle ørn. Du skulle ha vore her så mykje lenger.

Lagt inn i ikkje-kategorisert | Legg att eit svar

Med mørt hjarte

Ein haustdag i 2004 sat eg i stova heime på Byhaugen og ana fred og ingen fare. Inn kom storesyster mi, Gunn Inger, med eit ark i nevane, og sa: Du skal på Målstrid.

Den gongen var Målstrid det faste namnet på den årlege haustkonferansen til Norsk Målungdom. Eg hadde meldt meg inn i januar, og jamvel vore på eit vårleg møte i Målsiddisane, med Sigbjørn – sjølvaste NMU-leiaren – på vitjing frå sentralt hald. Eg hadde late meg imponera over kor jordnær og triveleg han var, som om han liksom ikkje spela i ein annan moralsk og medmenneskeleg divisjon enn meg, der eg sat og skjemdest over at eg framleis ikkje hadde skifta til nynorsk som hovudmål.

Trass det gode inntrykket hadde ikkje syster mi fått meg til å melda meg på sumarleiren i Sandefjord same året. Eg var seksten år og nokså sjenert, redd ingen ville bry seg med meg, og tykte det høyrdest frykteleg lenge ut å vera fem–seks dagar åleine med framande menneske som sikkert ikkje brydde seg med meg, og som like sikkert kunne låtteleg mykje meir enn meg om alt som hadde med nynorsk å gjera.

Men denne gongen var det annleis. Gunn Inger spurde ikkje om eg ville på Målstrid. Ho orienterte meg om det. Myndig, utan å vera kommanderande, som om ho berre refererte ei befaling frå Skatteetaten, Vegvesenet eller andre høgare makter. Okei, sa eg – hakket varmare i trøya enn om våren, sidan eg i mellomtida hadde skifta hovudmål til nynorsk, skaffa meg nynorske lærebøker og vore med skulestartaksjon på Kongsgård, der me fnisande hadde teipa fast oppbyggjeleg flygebladlektyre på innsida av dodørene.

Nokre veker seinare var det som ein ny himmelkvelving opna seg. Hjernen var mør som ein hjortebiff i kokegropa, etter det som utvilsamt hadde vore den beste helga eg kunne hugsa. Derfrå balla det berre på seg.

Brått har det gått nesten ti år. I sju av dei har eg fått gleda av vera ein del av sentrallekken i organisasjonen, dei to siste som leiar. Visst har der vore nokre tøffe tak og vanskelege avgjerder på vegen, men eg har korkje tal eller ord for kor triveleg eg har hatt det, kor mange gilde menneske eg har fått treffa og verta kjend med, eller kor mykje eg har fått læra som eg elles aldri eingong ville tenkt tanken på å prøva.

Difor er det ikkje med lett hjarte eg takkar for meg – men hjartet er heller ikkje tungt. NMU anno 2014 har dei rette folka på dei rette plassane, både i styre og stell. Med handa på nynorskordlista: Eg har ikkje uroa meg eit sekund for korleis det kjem til å gå. Eg kan padla ottelaus ut mot horisonten, vel vitande om at moderskipet er i dei beste hender. Det er i seg sjølv eit privilegium.

Derimot er hjartet mørt, nett slik hjernen var det på veg heim frå Oslobygdi ein oktoberkveld i 2004. Fordi lite er meir stas enn å sjå kor nye målungdomar veks, både som tillitsvalde og menneske, og lite er meir sårt enn å få færre påskot til å treffa dei igjen. Eg trur knapt nokon av dei – korkje sentralstyrefolka, landsstyremedlemene eller leirdeltakarane eg helsa farvel på Åndalsnes stasjon for to dagar sidan – veit kor stor pris eg set på dei. Dei er det aller fremste norsk ungdom har å by på, og eg saknar dei allereie.

Lagt inn i målsak | Med merkelapp | Legg att eit svar

Førjulsblasfemi

Mot eigen feigskap finst berre éin kur: Konfrontasjon. Full guffe for open mikrofon. Så her skal de få ein høveleg dose nynorsk kyrkjebanning.

I dag har eg nemleg hatt ganske god tid til å grubla. Eigentleg skulle eg vore på språkårsavslutninga i Ørsta nett no, men høvesvis vêret og teknisk feil på ein flygemaskin, hindra den deltakinga ganske effektivt. Om lag 12-13 timar etter at eg kom til Gardermoen i dag tidleg, kapitulerte eg, då siste fly som kunne ta meg til Ørsta i tide var floge, og det næraste eg sjølv kom – etter to kanselleringar og to ombokingar – var å vera halvvegs avgarde gjennom overfarten før kapteinen måtte snu og setja kursen mot vedlikehaldsbasen igjen.

Kva har dette med noko som helst å gjera? To ting: 1. DET ER SYND I MEHEHEG. 2. Eg fekk så mykje daudtid (i alle fall då eg hadde gått tom for straum) at eg rakk å tenkja meg fram til at urpubliseringa som fylgjer under var det einaste rette.

Dette litt kryptiske som eg no har referert til eit par gonger, stammar frå den ovgilde bokmålsfesten som Norsk Målungdom skipa til no sist onsdag. Ein av postane på programmet var allsong av nynorske klassikarar i omsetjing, og jårs truli gjorde sjølv omsetjarjobben natta før.

Eg laut naturlegvis velja ut noko som både hadde relativt kjende melodiar, slik at det skulle høva til allsong, og som hadde såpass stor tyngd at det faktisk ville vera litt stas for bokmålet å få akkurat desse songane omsette. Fylgjeleg landa eg på Nordmannen (også kjend som Mellom bakkar og berg) og Den fyrste song.

Urframføringa gjekk fint, med passe høgt toneleie og elles munter stemning. Men i nokre svake augeblinkar tenkte eg at dette måtte aldri koma ut, aldri verta kjent. Rett og slett av frykt for å verta kjølhalt av arge representantar for alle dei som reknar desse tekstane for det ypparste («ypste»?) av all heilagdom.

Og då kjem me til kjernespørsmåla: Skal verkeleg noko få lov til å vera heilag? Og viktigare enn kor vidt eg kan stå inne for å ha omsett Aasen til bokmål – kan eg stå inne for å ikkje tora å stå inne for det? Svara er naturlegvis nei, nei og atter nei.

Ikkje berre har dei gamle mållagsskinna rundt om godt av å verta røska litt i, men det treng eg sanneleg å gjera med meg sjølv også. Difor, mine damer og herrar, kinder und knaben, pojkar och flickor – her har de mine to nyaste bidrag til den nynorske blasfemiskatten. Eg gjev dykk: Mellom åser og hauger og Den første sang. Sov godt!

Mellom åser og hauger

Mellom åser og hauger ved havet
hadde nordmannen funnet sitt hjem
hvor han selv tomtens støpninger lavet
hvorpå reiste han boliger på dem

Han beskuet den stenfylte fjære
den var uten bebyggelsens hvelv
La oss rydde og bygge en sfære
som så eies i trygghet, for oss selv

Han beskuet den harmfulle bølge
som å padle på var slik en risk
men han visste at sjøen kan dølge
den severdige leken mellom fisk

Undertiden hver vinter han grublet
gid jeg reiste til sydlige strøk
Men når sollys i skråningen snublet
tenkte han det fikk rekke med besøk

Og da gresstuster grøntes på sletter
da hver blomsterkvast dinglet på aks
og da dager var klare som netter
føltes landskapet rundt som øye-snacks

Den første sang

Den sang jeg først besunget ble
var mammas sang mens jeg vogget
så myke ord, som jeg kunne se
at hun sporenstreks også blogget

De nynnet meg så rolig, ja,
så rolig, rakt til å duppe
meg vistes da, en autostrada
til søvns fra vår sofagruppe

Den autostradaen møter jeg
når øyeeplet mitt hviles
Da står en engel, munter og grei
og derom kan intet betviles

Når undertegnede sovner hen
på tross av allting som spjæres
fra moders grav, det synges igjen
den trall som gjør alt til å bæres

Lagt inn i ikkje-kategorisert, kvardag, målsak | Med merkelapp , , , , | 1 lesar har lagt att eit svar

Opphavsfeil: Vebjørn Sture. Alle varmrettar må reserverast.
Denne sida køyrer Wordpress. Sjølv plar eg sykla.